Van boer tot bord: Irene brengt de korte keten bij elkaar
Binnen het convenant Gezond Eten uit de Omgeving werken ruim dertig partijen samen aan meer gezond en regionaal voedsel op Groningse borden. Om die ambitie ook in de praktijk te brengen, werkt Irene van Wijhe van de Natuur en Milieufederatie Groningen sinds 2026 als Matchmaker Korte Keten. Zij brengt boeren, producenten, leveranciers en afnemers bij elkaar en helpt kansen om te zetten in concrete samenwerkingen en werkende voedselketens.
“Eigenlijk is mijn rol heel praktisch”, vertelt Irene. “Ik probeer ervoor te zorgen dat meer Gronings voedsel, ook daadwerkelijk in Groningen wordt verwerkt, verkocht en gegeten. Maar omdat ik zelf niet ‘die ondernemer’ ben, stimuleer ik dit vooral van achter de schermen”.
Wie zoekt wat, en wie kan het leveren?
Een belangrijk deel van haar werk bestaat uit het verbinden van vraag en aanbod. Irene spreekt bijvoorbeeld leveranciers en producenten van dranken, ijs en maaltijden die graag meer Groningse ingrediënten willen gebruiken. Wat zoeken zij precies? Welke hoeveelheden hebben ze nodig? Aan welke kwaliteit moet een product voldoen en wat mag het kosten? Met die vragen gaat ze vervolgens de regio in.
“Ik ken inmiddels veel boeren en telers die graag meer voor de regionale markt zouden produceren. Maar zij weten lang niet altijd waar behoefte aan is. Als ik bijvoorbeeld hoor dat meerdere ondernemers op zoek zijn naar lokaal fruit, bepaalde groenten of kruiden, kan ik die vraag bij boeren neerleggen. Misschien teelt iemand het al, of is er een boer die daar volgend seizoen op kan inspelen.” Andersom helpt ze leveranciers van korte-ketenproducten om boeren en telers te vinden die bij hun vraag passen. Soms is één telefoontje of introductie genoeg om partijen verder te helpen. Soms vraagt het veel meer puzzelwerk. Juist dat vertalen van de marktvraag naar concrete kansen voor boeren en regionale aanbieders is een belangrijk onderdeel van de rol.
Samen een nieuwe keten bouwen
Soms bestaat de keten die nodig is nog helemaal niet. Een voorbeeld is de ontwikkeling van Groninger biologische patat. FC Groningen wil graag meer producten uit de eigen regio gebruiken. Aardappelen telen kunnen we in Groningen natuurlijk al uitstekend, maar voordat daar een bakje patat in het stadion van gemaakt kan worden, zijn ook verwerking, opslag en logistiek nodig.
Irene bracht daarvoor telers, afnemers, verwerkers en andere betrokken partijen bij elkaar. Tijdens het traject bleek dat juist de lokale verwerking een lastige ontbrekende schakel is. Dan wordt de vraag groter: hoeveel afzet is nodig om verwerking rendabel te maken, kunnen meerdere afnemers hun vraag bundelen en wie zou daarin willen investeren of ondernemen? “Dat vind ik misschien wel het leukste aan mijn werk. Je begint met een simpele vraag en ontdekt samen wat er allemaal nodig is om het mogelijk te maken. We zijn er nog niet, maar we komen wel dichterbij. ”
Verder bracht ze lokale ijsmakers in contact met de eigenaren van een mooi, al volwassen voedselbos, om samen te ontdekken of er lokale smaken kunnen worden gebruikt om lekker ijs van biologische melk te maken. De ondernemers brainstormden samen over de mogelijkheden van bijvoorbeeld kokossmaak creëren met vijgenblad, of cola-smaak nabootsen met een mix van verschillende planten en kruiden. De ijsmakers vroegen met hulp van Irene een voucher bij Oogst van Groningen aan om dit plan verder uit te werken.
Ook ondernemers met een goed idee kunnen aankloppen
De Matchmaker is er niet alleen voor bestaande vraag en aanbod. Ook ondernemers en initiatiefnemers met een plan voor de korte keten kloppen aan. Van een concept voor dorpswinkels met lokale versproducten tot automatieken waar voorbijgangers/forenzen hun lokale boodschappen kunnen doen.
Irene denkt mee over het bedrijfsmodel, de positionering en mogelijke samenwerkingspartners. Ze brengt initiatiefnemers in contact met relevante ondernemers, boeren, overheden en organisaties. Ook denkt ze mee over financiering en helpt ze de weg te vinden naar bijvoorbeeld vouchers of andere subsidies en fondsen. In verschillende trajecten wordt zo geprobeerd een goed idee een stap dichter bij uitvoering te brengen.
Foodhubs en logistiek: liever samenwerken dan dubbel doen
Een korte voedselketen werkt pas echt goed als producten niet alleen worden geteeld, maar ook efficiënt verzameld, opgeslagen, verwerkt en bezorgd worden. In en rond Groningen zijn meerdere ondernemers en organisaties met delen van die puzzel bezig. Irene heeft daarom al verschillende initiatiefnemers rond foodhubs, logistiek en verwerking met elkaar in contact gebracht. Het doel is simpel: voorkomen dat iedereen afzonderlijk hetzelfde probeert op te bouwen en kijken waar partijen elkaar juist kunnen versterken. Dit is soms best lastig, gezien sommige partijen concurrenten van elkaar zijn in de markt.
Van goede bedoelingen naar echte handel
In de afgelopen maanden als Matchmaker werd één ding duidelijk: aan enthousiasme voor lokaal voedsel ontbreekt het niet. Boeren willen leveren en veel ondernemers en organisaties willen lokaal inkopen. Maar in de praktijk loopt het regelmatig vast op verwerking, prijs, logistiek, onvoldoende volume of simpelweg omdat partijen elkaar niet kennen. Daar zit de Matchmaker tussen.
“De ene keer help ik een ondernemer aan een boer. De andere keer leg ik een marktvraag bij meerdere boeren neer, denk ik mee over financiering of zet ik vijf partijen rond één tafel. Uiteindelijk gaat het steeds om hetzelfde: zorgen dat lokaal voedsel niet alleen een mooie ambitie blijft, maar daadwerkelijk van het Groningse land op het Groningse bord terechtkomt. En geloof me: dat is al knap lastig, binnen ons bestaande voedselsysteem”.